NPPZ

Hoe organiseer en financier je zorg die per definitie domein overstijgend is? Die vraag staat centraal in het TAPA$‑experiment in de regio Oss‑Meierijstad‑Maashorst (OMM). In dit artikel reflecteren Martin Wijnen en Josca Heier-van Leerdam op de opbrengsten, uitdagingen en toekomst van deze manier van financieren.

Hoe zorgen we ervoor dat ouderen die langer zelfstandig thuis wonen ook in de laatste fase van hun leven de ondersteuning krijgen die zij nodig hebben? Marthe van Andel is projectleider van de leerwerkplaats SamenLeven in Amsterdam Centrum, welke namens het Netwerk Palliatieve Zorg Amsterdam-Diemen in Amsterdam Centrum wordt uitgevoerd. Voor Marthe begint het antwoord niet bij ziekte of zorg, maar bij het dagelijks leven van mensen. Juist daarom is de leerwerkplaats sterk geworteld in het sociaal domein.

Hoe zorg je ervoor dat een kansrijk project niet stopt wanneer de subsidieperiode afloopt, maar blijvend onderdeel wordt van de dagelijkse zorgpraktijk? Palliatieve zorgverpleegkundige Willy van Zetten deelt haar ervaringen met het ontwikkelen én borgen van projecten binnen RST Zorgverleners.

“Maak gebruik van alle kennis en ervaring, middelen en materialen die er zijn en zet die in als implementatiestrategieën.” Vanuit die overtuiging werkt Els Verschuur aan Compassion, een project dat laat zien hoe palliatieve zorg voor mensen met COPD eerder en beter kan worden georganiseerd.

Binnen palliatieve zorg heeft kinderpalliatieve zorg een eigen dynamiek. Het vraagt specifieke kennis, vaardigheden én een sensitieve houding van zorg- en welzijnsprofessionals. Daarom zet het Kenniscentrum Kinderpalliatieve Zorg zich in voor duurzaam en samenhangend onderwijs. We spreken hierover met Marjolein Koot, opleidingscoördinator voor het hogere beroepsonderwijs binnen het Kenniscentrum.

Het Nationaal Programma Palliatieve Zorg II loopt ten einde; 2026 is het laatste programmajaar. Het is het jaar dat volop in het teken staat van het implementeren en borgen van de resultaten van het NPPZ II. “We weten inmiddels wel dat er ook na 2027 nog een regie- orgaan én een strategische ondersteuningsorganisatie zal zijn”, zegt programmadirecteur Erik-Jan Wilhelm. “Dat maakt borging een stuk makkelijker.”

Na een kleine tien jaar was het tijd voor een nieuwe versie van het Kwaliteitskader palliatieve zorg Nederland. Deze geactualiseerde versie verschijnt deze zomer en wordt officieel gelanceerd op het NPPZ II congres op 30 september a.s.. Internist-oncoloog Maurice van der Vorst is voorzitter van een brede werkgroep die deze actualisatie uitvoert. “We willen met zijn allen dat het kwaliteitskader duurzaam verankerd raakt in de gezondheidszorg.”

Wat gebeurt er met de meldingen die binnenkomen bij het Praktijkteam Palliatieve zorg? Welke bijdrage levert dit team aan de verbetering van palliatieve zorg? Kim Smith en Daniëlle van Hemert beantwoorden deze vragen aan de hand van een aantal casussen over meldingen rondom het aanvragen van hulpmiddelen.

Van lokale campagne naar landelijke beweging  Tijdig met patiënten en naasten bespreken wat belangrijk is in de palliatieve fase hoort bij goede ziekenhuiszorg. Toch wordt proactieve zorgplanning (PZP) door medisch specialisten vaak nog niet voldoende ingezet: het gesprek vindt nog te vaak pas in de laatste fase plaats. Het NPPZ II investeert daarom in bewustwording: het PZP-gesprek […]

Als in de media palliatieve zorg wordt verbeeld, wordt vaak gekozen voor clichématige beelden: gerimpelde handen, ondergaande zon, wegwaaiende paardebloemen of herfstbladeren. Om de variatie in de beelden groter en levensechter te maken, heeft Stichting PZNL samen met ZonMw een Beeldwijzer en een Beeldbank Palliatieve Zorg ontwikkeld.   Niet alleen geschreven informatie, maar ook beelden bepalen hoe mensen naar palliatieve zorg kijken. Vooralsnog focussen veel beelden op een specifieke vorm van menselijke nabijheid […]

Maatschappelijke bewustwording creëren over palliatieve zorg is ook belangrijk voor mensen die moeite hebben met lezen en schrijven. Daarom ontwikkelde het NPPZ II al in 2023 de online lesmodule Steffie over palliatieve zorg. Zo kan iedereen in eigen tempo via beeld en geluid meer leren over palliatieve zorg. Eind vorig jaar is de module doorontwikkeld. […]

Rondreis kunstwerk ‘Blijf nabij’ door Nederland Het kunstwerk ‘Blijf nabij’ begon op 20 maart jl. in Amsterdam aan een rondreis door Nederland. “Het kunstwerk raakt aan iets wezenlijks”, stelde de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema vast. “Het maakt zichtbaar wat vaak verborgen blijft: de kracht van er zijn voor elkaar.” Dat ‘er zijn voor elkaar’ vormt […]

In 2025 stond bij 16 regionale Longpunten het thema ‘Nadenken over de toekomst; behandelwensen en behandelgrenzen’ centraal. Deze bijeenkomsten, gericht op mensen met COPD en hun naasten, onderstrepen de groeiende behoefte aan vroegtijdige zorgplanning buiten de medische setting.   Jaarlijks overlijden circa 7.000 mensen aan COPD. Palliatieve zorg komt voor hen vaak te laat. Het is […]

De kracht van de wijk vormt de basis voor de Leerwerkplaats Léven tot het Einde in Rotterdam. Diverse organisaties vormen samen een sterk netwerk van bewoners, vrijwilligers, onderwijsinstellingen en lokale organisaties, waarin mensen iets voor elkaar kunnen betekenen. Dennis Lohuis, mede-initiatiefnemer van Zorgvrijstaat Rotterdam, één van de deelnemende organisaties, vertelt er met verve over. ‘Léven […]

Linda Daniels – van Saase is waarnemend directeur-bestuurder van Patiëntenfederatie Nederland en lid van de Stuurgroep NPPZ II. Mary de Weerd is sinds juni 2023 werkzaam bij de Patiëntenfederatie als adviseur patiëntbelang palliatieve zorg. Vanuit deze rol is zij gedetacheerd om binnen het NPPZ II het patiëntperspectief te borgen. Samen geven ze antwoord op vragen hoe patiënten de huidige palliatieve zorg beleven en wat zij daar samen met hun achterban (patiëntenorganisaties) aan bijdragen.

De palliatieve zorg in Nederland is volop in beweging. Binnen het Integraal Zorgakkoord (IZA) wordt ingezet op een fundamentele herinrichting van de zorg, met als uitgangspunt: de juiste zorg, op de juiste plek voor alle patiënten in de palliatieve fase. Dat vraagt om intensieve regionale samenwerking tussen zorg, welzijn en het sociaal domein – en om professionals die over die grenzen heen kunnen werken.

Digitale ondersteuning van proactieve zorgplanning (pzp) staat of valt met informatie die op het juiste moment beschikbaar is – óók in de wijk. Wikje Muller-Draaistra, één van de voltijd Chief Nursing Information Officers (CNIO) in de VVT, vertelt wat er werkt, wat schuurt en waar de kansen liggen.

Goede palliatieve zorg vraagt om zorgprofessionals die niet alleen medisch bekwaam zijn, maar ook het gesprek durven voeren over kwaliteit van leven, wensen en het naderende einde. Toch krijgt palliatieve zorg in opleidingen nog niet altijd de aandacht die het verdient. Geneeskundestudent Lieke Siedenburg vertelt hoe zij dit ervaart.

Palliatieve zorg is geen losstaand zorgprogramma, maar een manier van werken die verweven is met het dagelijks handelen. Dat is precies wat er bij Accolade Zorg in Assen is gebeurd. Al jaren wordt hier bewust geïnvesteerd in palliatieve zorg: in kennis, in samenwerking en vooral in het gesprek met bewoners en naasten. Kwaliteitsverpleegkundige Alie Geerts en verpleegkundige Jessica Stuip vertellen hoe palliatieve zorg stap voor stap is ‘geland’ op de werkvloer.

Goede palliatieve zorg begint bij goed onderwijs. Toch krijgt dit onderwerp in veel zorgopleidingen nog niet vanzelfsprekend de aandacht die het verdient. De Onderwijsknooppunten Palliatieve Zorg brengen daar verandering in. In Zuidwest-Nederland zetten ambassadeurs Dennis Verwoert en Marieke Groot zich in om palliatieve zorg structureel te verankeren in het onderwijs.

“Hospices zijn in korte tijd wat meer van ‘ik’ naar ‘wij’ gegaan”, zegt René Edinga van VPTZ-Nederland over het project ‘Versterken Hospicezorg’, dat afgelopen twee jaar heeft gedraaid, als onderdeel van het Nationaal Programma Palliatieve Zorg II. Behalve VPTZ-Nederland waren ook de Associatie Hospicezorg Nederland en ActiZ, als vertegenwoordiger van VVT-organisaties, hierbij betrokken. Een gesprek over regionale én landelijke samenwerking, kwaliteit van hospicezorg en de benodigde capaciteit voor toekomstbestendige hospicezorg.

Passende palliatieve zorg draait om wat er echt toe doet in de laatste levensfase. Juist nu de zorg onder druk staat, ziet Philippine van Utenhove, Beleidsmedewerker (projectleider palliatieve zorg) bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), hoe groot de meerwaarde is van zorg die aansluit bij wensen, waarden en behoeften van patiënten. In dit gesprek licht ze toe welke rol bekostiging speelt bij het mogelijk maken van het goede gesprek.

‘Beeld van het land’ is een landelijk instrument en lerend systeem dat inzicht geeft in de ontwikkeling van de implementatie van het Kwaliteitskader palliatieve zorg Nederland. Het brengt initiatieven, ervaringen en resultaten uit regionale Netwerken Palliatieve Zorg samen en maakt deze zichtbaar via een overzichtelijke website.

De Netwerken Palliatieve Zorg in de regio Midden-Nederland hebben de afgelopen periode intensief gewerkt aan het uitvoeren van een Netwerkevaluatie. Het reflecteren op samenwerking was een katalysator voor eigenaarschap, zichtbaarheid en gezamenlijke ambitie. Mirjam Velting (netwerkcoördinator Utrecht Stad en Zuidoost Utrecht) en Nienke Goemaat (netwerkcoördinator Utrecht Zuid en Noordwest Utrecht) delen hun ervaringen, inzichten en lessen.

Jacoline van den Driest (huisarts) en Janet van den Berg (POH ouderen/somatiek) vormen al jaren een vast duo in de ouderenzorg én in de palliatieve zorg. Ze werken in het gezondheidscentrum Levinas in Rotterdam en zetten twee overlegvormen in om kwetsbare patiënten goed in beeld te houden: het MDO Ouderen en het PaTz overleg. Hoe versterken deze overlegvormen elkaar in de laatste levensfase van kwetsbare ouderen? En waar liggen nog kansen voor verbetering? 

Het Expertise Centrum Palliatieve Zorg van het UMC Utrecht ontwikkelt samen met zo’n dertig hospices een opname-instrument dat extreem korte of lange opnames helpt voorkomen. “Met dit instrument kunnen we patiënten de best passende zorg geven”, zegt onderzoeker Everlien de Graaf. 

De Kansrijke projecten binnen het Nationaal Programma Palliatieve Zorg II (NPPZ II) helpen bewezen interventies uit de palliatieve zorg sneller hun weg te vinden naar de praktijk. In dit interview vertellen Moniek Zijlstra-Vlasveld en Famke van Heeckeren tot Overlaer hoe de samenwerking vorm krijgt, welke rol het Leerwerkplatform speelt en wat deze aanpak oplevert voor de palliatieve zorg in Nederland.

Sinds 2017 zet Eveline zich actief in binnen zorgtransformatie projecten in het Gooi, waar de vier grote VVT-instellingen uit de regio hun krachten hebben gebundeld in het Regio Kompas. Samen met de Rhogo, de regionale huisartsenvereniging, onderzoeken ze hoe betere samenwerking kan bijdragen aan passende ouderenzorg in de eerste lijn.

“Het wensenboekje moest niet vóór mensen worden gemaakt, maar mét hen”, aldus Marloes Otte (projectcoördinator bij Netwerk Palliatieve Zorg Roosendaal, Bergen op Zoom en Tholen (RBT)). Zij was nauw betrokken bij het NPPZ II-stimuleringsproject ‘Implementeren patiënten versie palliatief zorgpad en wensenboekje’.

Vanuit een vast multidisciplinair overleg (MDO) integreert Nina Damo elementen uit de PaTz-werkwijze, waardoor vroegsignalering, gezamenlijke besluitvorming en continuïteit van zorg ontstaat. Hiermee vernieuwt zij de zorg voor kwetsbare ouderen en palliatieve patiënten.

Het verspreiden van tijdige en deskundige palliatieve zorg thuis op lokaal niveau is dé drijfveer achter Stichting PaTz (Palliatieve Zorg Thuis). Deze maand op het PaTz podium: een inspirerend voorbeeld uit Twente, waar drie netwerken als Netwerken Palliatieve Zorg Twente functioneren als één netwerk met een dagelijks bestuur. 

“Als er één ding is dat zeker over het Programma gezegd kan worden, is dat het Programma het palliatieve vuurtje binnen tal van organisaties en instituten heeft aangewakkerd.”

De acht Onderwijsknooppunten Palliatieve Zorg zetten zich in voor sterk en toekomstbestendig onderwijs over palliatieve zorg. We spraken met Liesbeth Hazelhorst en Ria Boel over het belang van de Onderwijsknooppunten, het nieuwe borgingsplan en wat er nodig is om dit plan te laten slagen.

Als je als zorgverlener cultuursensitief wilt werken, zijn er verschillende hulpmiddelen die je kunnen helpen om samen met mensen met een migratieachtergrond in de palliatieve fase en hun naasten tijdig het gesprek aan te gaan over de zorg die nodig is. Een van deze hulpmiddelen is het praatkaarten palliatieve zorg (ontwikkelaar: Pharos). Marleen Oomes, Verpleegkundig Specialist Palliatieve Zorg in […]

Op 18 november vond in het Amstelland ziekenhuis in Amstelveen de eerste themabijeenkomst (in samenwerking met het NPPZ II) ‘Proactieve zorgplanning voor mensen met een eerste generatie migratieachtergrond’ plaats. Habiba Chrifi-Hammoudi en Housnia el Mimouni gingen samen met twaalf zorgprofessionals, waaronder verpleegkundig specialisten, maatschappelijk werkers en casemanagers dementie, in gesprek over palliatieve zorg en de […]

Elodie Vonk is verpleegkundig consulent in het TOPZ-team (Team Ondersteuning bij Palliatieve Zorg) in het Groene Hart Ziekenhuis in Gouda en een van de hoofdpersonen in de campagne. “Ik begeleid mensen die ongeneeslijk ziek zijn. Dat doe ik met een heel team, gelukkig.”

Het verspreiden van tijdige en deskundige palliatieve zorg thuis op lokaal niveau is dé drijfveer achter Stichting PaTz (Palliatieve Zorg Thuis). Dit gebeurt in PaTz groepen, die bestaan uit ten minste huisartsen, (wijk)verpleegkundigen en een in palliatieve zorg gespecialiseerde zorgverlener. Samen bespreken zij patiënten in de palliatieve fase en/of een thema binnen de palliatieve zorg. […]

“We dromen van een gemeente waar zorg en welzijn echt hand in hand gaan. Waar we elkaar kennen, makkelijk weten te vinden en samen klaarstaan voor mensen in de laatste fase van hun leven.” Aldus Bart Schweitzer uit Muiden, en voormalig huisarts. Hij is initiatiefnemer van de beweging ‘Samen leven tot het laatst’ in de gemeente Gooise Meren. Deze beweging is opgezet naar het voorbeeld van Compassionate Communities; zogenaamde zorgzame gemeenschappen en […]

Netwerk Palliatieve Zorg Oostelijk Zuid-Limburg (OZL) heeft met behulp van de Netwerkevaluatie belangrijke stappen gezet om inzicht te krijgen in de huidige stand van zaken en de rol van bestuurders en organisaties binnen het netwerk. In een interview met Jolanda Timmermans-Joosten, netwerkcoördinator van dit netwerk, kwam de waarde van deze netwerkevaluatie naar voren.  20 jaar […]

In het kader van het project ‘Versterken hospicezorg’ onderzoekt één van de Brabantse Netwerken Palliatieve Zorg (regio Bergen op Zoom, Roosendaal, Tholen) hoe de zorg voor mensen met psychiatrische aandoeningen het best verleend kan worden. GGZ, hospices en thuiszorginstellingen werken hierin samen. “Wat dit project oplevert, kan een blauwdruk worden voor andere regio’s”, zegt projectleider Marloes Otte.