Hoe geef je palliatieve zorg bij dementie een vaste plek in de dagelijkse praktijk? En hoe zorg je ervoor dat zorg- en welzijnsprofessionals daarin samen optrekken?
Binnen het project DEDICATED werken organisaties in heel Nederland aan het verbeteren van palliatieve zorg voor mensen met dementie. DEDICATED ondersteunt zorg- en welzijnsprofessionals met kennis, praktische hulpmiddelen en trainingen om tijdig het gesprek aan te gaan over wensen, behoeften en kwaliteit van leven. Thema’s als bewustwording, proactieve zorgplanning, het levensverhaal van de cliënt, omgaan met pijn en onbegrepen gedrag en warme overdrachten staan daarbij centraal.
Hoewel de lokale aanpak verschilt, blijken de uitdagingen én de lessen opvallend herkenbaar. Voor dit duo-interview spraken we met, programmamanager ouderenzorg bij Humo voor Huisartsen en projectleider DEDICATED in haar regio, en Joas Kruize, kwaliteitsverpleegkundige en palliatief zorg verpleegkundige in opleiding bij het Derkshoes in Westerbork.
“DEDICATED moet geen extra taak zijn, maar onderdeel van het dagelijkse werk”
Charlotte: “Binnen onze regio leiden we verschillende disciplines op tot ambassadeur van DEDICATED. Zo spreken professionals dezelfde taal en kunnen zij de tools inzetten op een manier die past bij hun eigen rol.” Volgens haar is het belangrijk dat DEDICATED niet wordt gezien als iets dat ‘erbij’ komt. “We zoeken juist aansluiting bij bestaande processen. Door eerder het juiste gesprek te voeren, kunnen we uiteindelijk beter passende zorg bieden.”
Ook Joas zoekt bewust aansluiting bij de dagelijkse praktijk. “In Westerbork werken we vanuit nabijheid, persoonlijke aandacht en korte lijnen. Daarbij staat steeds de mens achter de dementie centraal.” Volgens hem begint passende palliatieve zorg met bewustwording. “Dementie is een ongeneeslijke, palliatieve aandoening. Daarom willen we gesprekken over wensen en kwaliteit van leven eerder voeren.”
Leren door te doen en samen te reflecteren
Binnen DEDICATED speelt leren en reflecteren een belangrijke rol. Voor Charlotte heeft dat geleid tot een realistischer aanpak. “We hebben geleerd om te kijken naar waar wij daadwerkelijk invloed op hebben en hoe we de kracht van onze netwerkpartners optimaal kunnen benutten.” Ook de uitwisseling met andere DEDICATED-projecten levert veel op. “Door kennis en ervaringen te delen ontstaan nieuwe ideeën die je direct kunt vertalen naar je eigen regio.”
Voor Joas zit de meerwaarde vooral in de manier waarop professionals naar cliënten leren kijken. “Collega’s kijken anders naar gedrag, communicatie en de laatste levensfase. In plaats van gedrag direct te willen corrigeren, ontstaat meer nieuwsgierigheid naar wat iemand probeert duidelijk te maken.”
Hij vertelt over een cliënt die regelmatig zijn laatste slok koffie weggooide. “Dat werd eerst gezien als onbegrepen gedrag. Later ontdekten we dat hij vroeger schipper was en gewend was het laatste restje koffie overboord te gooien. Zo’n verhaal laat zien hoe belangrijk het is om iemand echt te leren kennen.”
Samenwerking vraagt om meer dan enthousiaste professionals
Beide projectleiders benadrukken dat samenwerking tussen zorg en sociaal domein essentieel is, maar niet vanzelf ontstaat.
Charlotte: “De grootste uitdaging zit niet bij de professional, maar vaak op organisatieniveau. Het helpt enorm als bestuurders en managers worden meegenomen, zodat professionals ook de ruimte krijgen om met DEDICATED te werken.” Haar advies aan andere projecten: sluit aan bij bestaande samenwerkingen. “Als er al een transmurale samenwerking is, heb je een sterke basis.”
Ook Joas ziet het belang van investeren in relaties. “Bij dementiezorg zijn veel partijen betrokken. Wat helpt, is elkaar regelmatig ontmoeten en ervaringen uitwisselen. Daardoor ontstaan vertrouwen en korte lijnen.”
Zijn belangrijkste advies: “Begin dichtbij de praktijk en houd het menselijk. Blijf steeds teruggaan naar de vraag: wat heeft deze cliënt écht nodig?”
Meer rust, herkenning en passende zorg
Hoewel beide projecten zich nog in verschillende fasen bevinden, zien Charlotte en Joas al duidelijke effecten van de DEDICATED-aanpak.
Charlotte verwacht dat wensen en behoeften van mensen met dementie beter in beeld komen, waardoor zorg beter aansluit op wat voor hen belangrijk is. Ook ziet zij veel waarde in het levensboek als hulpmiddel bij warme overdrachten tussen professionals.
Joas ziet vergelijkbare opbrengsten. “Door eerder gesprekken te voeren, gedrag beter te begrijpen en informatie beter te delen, ontstaat meer rust, herkenning en vertrouwen.” Daarnaast merkt hij dat de aanpak energie geeft binnen de organisatie. “Collega’s raken enthousiast en kijken bewuster naar de mens achter dementie. Die kleine succesmomenten zorgen ervoor dat DEDICATED zich stap voor stap verder verspreidt.”
Geleerde les
Ondanks hun verschillende context komen Charlotte en Joas tot dezelfde conclusie: succesvolle implementatie begint niet met nieuwe systemen, maar met aandacht voor de mens.
Zoals Joas het samenvat: “De grootste verandering ontstaat wanneer we niet alleen kijken naar de diagnose dementie, maar naar wie iemand is en wat kwaliteit van leven voor die persoon betekent.”
—————————————————————————————————————
Dit interview maakt deel uit van een serie over gedeelde ervaringen en geleerde lessen binnen het Nationaal Programma Palliatieve Zorg II (NPPZ II). Binnen het NPPZ II worden kennis en ervaringen gedeeld, zodat anderen geïnspireerd raken en leren van elkaars aanpak en projecten. De projecten waarover in dit interview wordt gesproken, zijn beide ondersteund met een ZonMw-stimuleringssubsidie vanuit ronde 6 ‘DEDICATED’.