Goede palliatieve zorg vraagt om zorgprofessionals die niet alleen medisch bekwaam zijn, maar ook het gesprek durven voeren over kwaliteit van leven, wensen en het naderende einde. Toch krijgt palliatieve zorg in opleidingen nog niet altijd de aandacht die het verdient.
Daarom zetten de Onderwijsknooppunten palliatieve zorg zich in om het onderwijs te verbeteren en beter op elkaar af te stemmen. De Onderwijsknooppunten vormen regionale samenwerkingen tussen onderwijsinstellingen en zorgorganisaties, met als doel: structurele, samenhangende aandacht voor palliatieve zorg in alle zorgopleidingen.
Maar hoe ervaren studenten dit zelf? Wat missen zij, en wat helpt hen in de praktijk? We spraken met geneeskundestudent Lieke Siedenburg (24), die midden in haar coschappen zit.
“In het begin bleef palliatieve zorg een vaag en ongemakkelijk concept”
Lieke zit in het vijfde jaar van haar studie geneeskunde in Utrecht en merkte tijdens haar coschappen hoe groot het verschil is tussen theorie en praktijk. “Tijdens de studie leer je veel over ziekten en behandelingen. Sterftepercentages komen wel voorbij, maar vaak kort. Daarna duiken we weer in hoe we mensen beter kunnen maken”, vertelt ze. “Pas tijdens mijn coschappen besefte ik: achter die cijfers zitten echte mensen, met verhalen, wensen en familie.”
Dat besef kwam niet vanzelf. In het begin voelde palliatieve zorg voor haar als iets abstracts en ongemakkelijks. “Een arts-assistent zei eens: ‘Deze patiënt zit in een palliatief traject, ik ga er even alleen heen, dat is voor jou niet zo prettig.’ Dat is begrijpelijk, maar daardoor bleef het voor mij juist iets waar ik ver van af stond.”
Toch kwam ze er al snel achter dat palliatieve zorg overal in de praktijk aanwezig is. “Ik heb nog geen coschap gehad zonder patiënten die met het palliatief team te maken hadden. Het gaat gepaard met veel vragen van patiënten en familie, en met belangrijke gesprekken en beslissingen.”
Leren in de praktijk – maar met een betere basis
Volgens Lieke leer je palliatieve zorg voor een groot deel in de praktijk, door mee te lopen en te observeren. Toch had ze graag eerder een stevigere basis gehad. “Ik denk dat ik het in het begin minder spannend had gevonden als ik al meer wist over palliatieve zorg vanuit colleges. Dan had ik patiënten beter kunnen uitleggen wat er mogelijk is en wat een palliatief team kan betekenen.”
Die behoefte sluit aan bij de doelen van de Onderwijsknooppunten Palliatieve Zorg. Alle toekomstige zorgverleners moeten kennis en vaardigheden hebben om palliatieve zorg te kunnen verlenen.
Als het aan Lieke ligt, wordt palliatieve zorg geen apart blok, maar juist geïntegreerd in het hele onderwijs. “Ik zou het waardevol vinden als we binnen elk vak een werkgroep hebben met bijvoorbeeld een kaderarts palliatieve zorg. Iemand die uitlegt wanneer je een palliatief team betrekt en wat zij kunnen betekenen voor specifieke patiëntgroepen.”
Ook pleit ze voor meer directe ervaring: “Laat studenten al vroeg eens bij deze patiënten zitten en gewoon praten. Wat betekent het voor iemand om in een palliatief traject te zitten? Wat vinden ze prettig, en wat niet? Dat helpt enorm om het taboe te doorbreken.”
Palliatieve zorg is geen uitzondering, maar de realiteit
Een belangrijk inzicht dat Lieke wil meegeven aan andere studenten en opleidingen: palliatieve zorg is geen niche. “Het is iets waar we allemaal mee te maken krijgen als zorgverlener. En het zijn geen ‘enge’ gesprekken – het zijn juist momenten waarop je ontzettend veel kunt betekenen.”
Die gedachte vormt ook de kern van de inspanningen van het NPPZ II en de Onderwijsknooppunten: elke toekomstige zorgprofessional moet zich toegerust voelen om deze zorg te bieden. Door onderwijs beter te organiseren, samen te werken tussen regio’s en instellingen, en palliatieve zorg een vaste plek te geven in curricula, wordt de basis gelegd voor betere zorg in de toekomst.
“Juist dan kun je het verschil maken”
Voor Lieke is het inmiddels duidelijk: palliatieve zorg hoort onlosmakelijk bij het vak van arts. “In het begin vond ik het spannend en wist ik niet goed wat ik kon doen. Nu zie ik: juist als iemand niet meer beter wordt, kun je enorm veel betekenen; voor de patiënt én voor de naasten.”
En precies daar begint het: bij onderwijs dat toekomstige zorgprofessionals voorbereidt op álle aspecten van hun vak. Wil jij jouw onderwijs verbeteren zodat (toekomstig) zorgverleners klaar zijn om palliatieve zorg te verlenen, neem contact op met de ambassadeur van het Onderwijsknooppunt in jouw regio.