Als in de media palliatieve zorg wordt verbeeld, wordt vaak gekozen voor clichématige beelden: gerimpelde handen, ondergaande zon, wegwaaiende paardebloemen of herfstbladeren. Om de variatie in de beelden groter en levensechter te maken, heeft Stichting PZNL samen met ZonMw een Beeldwijzer en een Beeldbank Palliatieve Zorg ontwikkeld.
Niet alleen geschreven informatie, maar ook beelden bepalen hoe mensen naar palliatieve zorg kijken. Vooralsnog focussen veel beelden op een specifieke vorm van menselijke nabijheid (die gevouwen handen) of de terminale fase (natuurbeelden). Omdat palliatieve zorg veel meer is dan dat, zijn de Beeldwijzer Palliatieve Zorg en de bijbehorende Beeldbank ontwikkeld. Met deze hulpmiddelen kunnen mediamakers, maar ook communicatieprofessionals, zorgverleners, beleidsmakers en onderzoekers, de breedte van palliatieve zorg beter verbeelden.
Wat wel en wat niet?
De Beeldwijzer Palliatieve Zorg is ontwikkeld om iedereen die beeld gebruikt te stimuleren afbeeldingen te kiezen die enerzijds een realistisch beeld van de palliatieve levensfase geven, en anderzijds recht doen aan het vak palliatieve zorgverlening. Iedereen die verantwoordelijk is voor beeld bij een tekst over palliatieve zorg vindt daarin hulpmiddelen en praktische tips voor beeldgebruik. Zo toont het vijf basisprincipes:
- Eerlijkheid: toon de werkelijkheid, ook als die ongemakkelijk is.
- Herkenning: sluit aan bij de leefwereld van diverse doelgroepen.
- Menselijkheid: stel de mens centraal, niet het ziektebeeld.
- Gelaagdheid: durf poëtisch, confronterend en dubbelzinnig te zijn.
- Betekenisvol gebruik: vermijd gemakkelijke beeld- of tekstvulling, kies bewust en met zorg.
Ook geeft de Beeldwijzer do’s & don’ts. Do’s zijn bijvoorbeeld:
- Leg situaties vast die herkenbaar zijn: muziek maken, liefdevol verzorgd worden, in de buitenlucht zijn, contact met kinderen of naasten, samenzijn met vrienden.
- Combineer schoonheid, realisme en rauwheid: een man met zuurstofslang die toch met plezier gitaar speelt; een vrijwilliger die iemand opmaakt.
- Kies ook voor wijde shots waarin de omgeving zichtbaar wordt: het draagt bij aan het ‘fly on the wall’ gevoel en kan ervoor zorgen dat beelden minder geposeerd overkomen.
En don’ts zijn bijvoorbeeld:
- Gestileerde stockbeelden: vaak afkomstig uit Amerikaanse beeldbanken, die ‘te gestileerd’ of ‘nep’ aanvoelen.
- Regisseer zo min mogelijk: laat situaties spontaan ontstaan, zonder al te veel in te grijpen of scènes te regisseren.
- Laat geportretteerden niet in de lens kijken of kunstmatig lachen: zo kunnen ook verschillende gezichtsuitdrukkingen worden vastgelegd (neutraal, serieus, geconcentreerd, compassievol, verdriet, blij).
De Beeldbank: selectie van passend beeldmateriaal
De Beeldbank bevat een alsmaar groeiende selectie van foto’s uit bestaande beeldbanken. Er zijn zes categorieën aangemaakt: Lichamelijke zorg, Psychische zorg, Sociale zorg, Zingeving, Stervensfase en Rouw. Wie de foto’s wil gebruiken, kan ze eenvoudig via de Beeldbank bij de aangegeven beeldbanken aanschaffen.
AI inzetten voor fotografie?
De Beeldwijzer Palliatieve zorg besteedt ook aandacht aan de vraag of je AI-tools kunt inzetten om foto’s te genereren. Wij raden dit om diverse (esthetische, ethische en juridische) redenen niet aan. Wil je weten waarom? Lees het in de Beeldwijzer.
Meer informatie
De Beeldbank vind je hier.
De Beeldwijzer Palliatieve Zorg is te downloaden via Palliaweb.
De ontwikkeling van beide hulpmiddelen volgt op de productie van een Taalwijzer palliatieve zorg. Deze vind je hier.