Het verspreiden van tijdige en deskundige palliatieve zorg thuis op lokaal niveau is dé drijfveer achter Stichting PaTz (Palliatieve Zorg Thuis). Dit gebeurt in PaTz-groepen, die bestaan uit ten minste huisartsen, (wijk)verpleegkundigen en een in palliatieve zorg gespecialiseerde zorgverlener. Samen bespreken zij patiënten in de palliatieve fase en/of een thema binnen de palliatieve zorg. PaTz-ambassadeurs, Netwerken Palliatieve Zorg en partners in de regio slaan de handen in één om het PaTz-gedachtegoed te verspreiden. Het resultaat is versterkende samenwerking waarin ruimte ontstaat voor inspirerende initiatieven.
Deze maand op het PaTz podium: een inspirerend voorbeeld uit Twente, waar drie netwerken als Netwerken Palliatieve Zorg Twente functioneren als één netwerk met een dagelijks bestuur.
De kracht van PaTz – samen voor betere palliatieve zorg
PaTz (palliatieve zorg thuis) is inmiddels een begrip. De PaTz-werkwijze verbindt huisartsen, wijkverpleegkundigen en andere zorgprofessionals om samen proactief en integraal palliatieve zorg te bieden aan patiënten in de palliatieve fase. Toch blijkt het starten én onderhouden van PaTz-groepen in de praktijk uitdagend. In dit artikel kijken we naar het succesverhaal van Twente: een regio waar samenwerking, gedeeld enthousiasme en praktische aanpakken leiden tot groei én inspiratie voor andere netwerken. We delen lessen, tips en toekomstvisies om zorgnetwerkprofessionals in het hele land te motiveren om PaTz op de kaart te zetten.
Achtergrond: PaTz in Twente – een trekkersgroep voor een structurele aanpak
Twente telt drie regionale netwerken die samen functioneren als één netwerk met een dagelijks bestuur. In deze regio draaien momenteel tien PaTz-groepen waar ook in iedere PaTz groep een geestelijk verzorger deelneemt en waarmee Twente zich onderscheidt als een actieve voortrekker in het land.
De spil van het Twentse succes? Een trekkersgroep met gedreven ambassadeurs zoals netwerkcoördinator Evelien de Vos, kaderartsen palliatieve zorg Bernarda Heslinga en Yvonne Schilthuis. Zij zijn de motor achter de groei van PaTz en zorgen dat de samenwerking soepel verloopt.
Zoals Evelien verwoordt: “We sturen actief op het aantal PaTz-groepen en investeren in bewustwording, de huisartsenopleiding en laagdrempelige samenwerking.” Juist daarom is een trekkersgroep zo waardevol. Je kunt het zien als een werkgroep dat regelmatig samenkomt om te zoeken naar manieren om de PaTz-werkwijze uit te dragen en bestaande groepen te blijven inspireren. Trekkersgroepen bestaan in allerlei soorten en maten; hierover lees je meer in het landelijke adviesrapport.
De rol van ambassadeurs: Enthousiasme als vliegwiel
Ambassadeurs zijn essentieel voor het opzetten en uitbreiden van PaTz-groepen. Bernarda, kaderarts en PaTz-ambassadeur, legt uit: “Mijn taak is om palliatieve zorg op de kaart te zetten en PaTz-groepen te initiëren. Ik zoek actief naar huisartsen en wijkverpleegkundigen die willen deelnemen, en probeer hen te enthousiasmeren. Het mooie is dat deelnemers na een eerste bijeenkomst vaak zeggen: ‘Eindelijk gaat het over de inhoud waar het echt om draait.’ Die mond-tot-mondreclame werkt aanstekelijk.”
Ook de huisartsenopleiding speelt een belangrijke rol: “In het palliatieve blok geef ik les en breng PaTz onder de aandacht. Soms leidt dat tot nieuwe groepen via verbeterprojecten van AIOS,” vult Yvonne aan. Op die manier worden zaadjes geplant bij de volgende generatie zorgprofessionals.
Samenwerking als succesfactor: Binnen en buiten het netwerk
PaTz in Twente is een toonbeeld van samenwerking. Het netwerk onderhoudt nauwe banden met huisartsenopleidingen, ziekenhuizen, paramedici en andere zorgaanbieders. Evelien: “Bij het opstarten van een nieuwe groep zorgen we voor korte lijntjes. We betrekken een geestelijk verzorger of bijvoorbeeld paramedici, en stimuleren multidisciplinaire samenwerking. Zo ontstaat er een stevig fundament en groeit het vertrouwen.”
Inspiratiebijeenkomsten, gezamenlijke presentaties en simulaties zijn vaste prik. “Door op coöperatiedagen of hagrovergaderingen een korte presentatie én een simulatie van een PaTz-bijeenkomst te geven, ervaren deelnemers wat het oplevert. Die beleving maakt mensen echt enthousiast. Zo’n proef-PaTz is een aanrader voor iedere regio,” aldus Bernarda.
De samenwerking reikt verder dan de eigen regio. Via overleggen met andere netwerken, het consortium en PZNL worden good practices gedeeld. “We hebben goed contact met collega-netwerkcoördinatoren, zodat we van elkaar leren en elkaar versterken,” zegt Evelien.
Het betrekken van verschillende disciplines: Meerwaarde en dynamiek
PaTz-groepen in Twente zijn breed samengesteld. Naast huisartsen en wijkverpleegkundigen sluiten steeds vaker specialisten ouderengeneeskunde, paramedici (zoals ergo- en fysiotherapeuten) en zelfs diëtisten aan. Yvonne: “Voor het eerst sloot de specialist ouderengeneeskunde aan bij onze groep. Ze wilde graag ervaren of PaTz bij haar past én de samenwerking met de eerste lijn versterken. Na afloop was ze enthousiast en heeft aangegeven de volgende keer weer mee te doen.”
Sommige disciplines ervaren nog drempels, zoals wijkverpleegkundigen die minder vaak participeren. Door actief contact te zoeken en de meerwaarde te laten zien, worden ook zij steeds meer betrokken. Evelien: “Als iemand interesse toont, vragen we of de groep openstaat voor kennismaking. Zo houden we het onderwerp warm en vergroten we het netwerk.“
Innovatie en regionale samenwerking: Vernieuwing als motor
Twente staat bekend om zijn innovatieve projecten. Zo werd het Wensenboekje voor palliatieve zorg hier ontwikkeld en wordt er gewerkt aan het Levenspad in samenwerking met PZNL. De regio was de eerste die akkoord kreeg voor de IZA-transformatie ‘Digitale regionale zorgtransformatie plus’, nu ‘Versneld Verbinden’ genoemd. Hier ligt de focus op gegevensuitwisseling én gedrag en cultuur is meer onderdeel van het 2e goedgekeurde IZA transformatieplan ‘Ouder worden doen we samen’. Evelien: “Je kunt een prachtig platform bouwen, maar zonder gedragsverandering gebeurt er weinig. Daarom nemen we proactieve zorgplanning mee en zetten we ook in op cultuur en samenwerking.” Zowel proactieve zorgplanning als samenwerken zijn concrete doelen waar de PaTz werkwijze aan bijdraagt.
Bernarda: “Twente is van oudsher een regio waar samenwerken vanzelfsprekend is. Het concept van ‘noaberschap’ (Twentse nabuurschap) wordt actief uitgedragen, bijvoorbeeld tijdens het congres ‘Kanker en Leven’ met als thema ‘als noabers samenwerken’. Als je helder hebt wat je samen afspreekt en dit straks ook digitaal goed kunt vastleggen met de juiste middelen, dan zet je samen echt stappen vooruit.”
Uitdagingen en oplossingen: Bekostiging, draagvlak en de zaadjes planten
Natuurlijk zijn er uitdagingen. Structurele bekostiging voor deelname aan PaTz-groepen blijft een uitdaging. Bernarda: “Vooral in Enschede lukt het (nog) niet om een groep van de grond te krijgen. Het zou helpen als daar een vergoeding tegenover stond. Huisartsen zijn vaak enthousiast, maar het werk stapelt zich op. Ik benadruk altijd dat deelname aan PaTz uiteindelijk tijd oplevert, doordat je proactiever kunt werken en beter vooruit kunt plannen.”
Een andere uitdaging is het bereiken van de zorgprofessionals die niet beseffen dat ze baat hebben bij PaTz. “Die bereik je niet zomaar met een campagne. Door in de huisartsenopleiding zaadjes te planten, hopen we op lange termijn een mentaliteitsverandering teweeg te brengen. Relatiebeheer is hierin essentieel; we investeren in persoonlijk contact en structurele communicatie,” aldus Evelien.
Het netwerk beschikt zelfs over een communicatieadviseur en verspreidt een inspirerende film over palliatieve zorg om bewustwording te vergroten. Ook het jaarplan helpt om doelen concreet te maken en samen te blijven sturen.
Praktische tips voor andere regio’s: Wat werkt in Twente?
- Maak gebruik van netwerkcoördinatoren: Zij hebben het overzicht in de regio om te ondersteunen en verbinden.
- Organiseer proef-PaTz bijeenkomsten: Simulaties en inspiratiesessies maken de impact van PaTz zichtbaar en voelbaar.
- Investeer in relatiebeheer: Persoonlijke benadering en laagdrempelig contact zorgen voor blijvende betrokkenheid.
- Stimuleer multidisciplinaire samenwerking: Betrek verschillende soorten zorgprofessionals om de dynamiek en kennis te verrijken.
- Maak gebruik van bestaande opleidingen: Breng PaTz onder de aandacht in huisartsen- en verpleegkundigenopleidingen.
- Deel successen en leer van elkaar: Zoek actief de samenwerking op met andere netwerken, deel ervaringen en best practices.
- Vraag structurele bekostiging aan: Blijf in gesprek met zorgverzekeraars en onderbouw het belang van PaTz met concrete voorbeelden en resultaten.
- Blijf vernieuwen: Innoveer met digitale platforms, projecten en communicatie om PaTz actueel en relevant te houden.
Toekomstperspectief: Ambities en visie voor PaTz in Twente
De blik van Twente is gericht op de toekomst. Het doel is om jonge, enthousiaste kaderartsen te blijven opleiden en nog meer PaTz-groepen te starten, juist in regio’s waar nu nog weinig gebeurt. Evelien geeft aan dat inmiddels twee huisartsen zijn begonnen aan de opleiding tot kaderhuisarts palliatieve zorg. Dit stemt haar optimistisch over de toekomst. Tot slot benadrukt ze dat het enthousiasme belangrijker is dan het aantal groepen: “Als het enthousiasme zich als een olievlek verspreidt zorgt dat voor nieuwe PaTz-groepen.”